Ја поддржуваме потребата лобирањето во Северна Македонија да биде транспарентно, отчетно и јасно регулирано. Сепак, предложените измени на Законот за лобирање отвораат сериозно прашање за положбата на здруженијата и фондациите и можат, наместо поголема правна сигурност, да создадат дополнителна правна комплексност и нејаснотии за граѓанскиот сектор.
Особено проблематично е воведувањето на дефиницијата за „јавен интерес“ како основа за разграничување на застапувањето од лобирањето. Иако предложената дефиниција опфаќа повеќе значајни области, таа не ги опфаќа сите теми и области во кои здруженијата и фондациите имаат право и легитимен интерес да дејствуваат и да застапуваат промени. Со тоа се отвора прашањето што ќе се случи со организација која застапува прашање што не може јасно да се подведе под законската дефиниција на „јавен интерес“: дали нејзиното застапување ќе се смета за лобирање и дали организацијата ќе мора да се регистрира како лобист?
Ова е особено важно затоа што Законот за здруженија и фондации веќе го регулира правото на организациите слободно да ги искажуваат и промовираат своите ставови и мислења, да поведуваат иницијативи, да учествуваат во градењето на јавното мислење и во креирањето на политиките. Затоа, паралелното регулирање на истите или многу слични активности преку Законот за лобирање создава реален ризик од различно толкување и колизија меѓу двата закона.
Таквата нејаснотија не е само правно-техничко прашање. Таа може директно да влијае врз слободата и подготвеноста на граѓанските организации да учествуваат во процесите на креирање јавни политики. Особено загрижува можноста организациите да мораат за секоја иницијатива, средба или застапувачка активност да проценуваат дали постапуваат согласно Законот за здруженија и фондации или нивната активност може да биде квалификувана како лобирање. Материјалот за предложените измени веќе укажува дека ваквата состојба може да создаде административни пречки, правна несигурност и одвраќачки ефект врз учеството на НВО во креирањето политики.
Сметаме дека наједноставното, најјасното и правно најсигурното решение е во Законот за лобирање да се внесе посебна одредба со која недвосмислено ќе се утврди дека неговите одредби не се применуваат на здруженијата и фондациите кога тие дејствуваат во рамките на своите цели и активности согласно Законот за здруженија и фондации.
Предлагаме во законот да се додаде член со следната содржина:
„Одредбите од овој закон не се применуваат на здруженијата и фондациите основани и регистрирани согласно Законот за здруженија и фондации, кога тие, во рамките на своите статутарни цели и активности, искажуваат и промовираат ставови и мислења, поведуваат иницијативи, застапуваат интереси и права, учествуваат во јавниот дискурс, јавни консултации и во процесите на креирање, донесување, изменување, спроведување и евалуација на јавни политики и прописи.“
Со ваква одредба нема да се намали транспарентноста на лобирањето. Напротив, ќе се направи неопходното разграничување меѓу професионалното лобирање за конкретен интерес, кое треба да биде регулирано и транспарентно, и граѓанското застапување и учеството во јавниот живот, кое претставува основна функција на здруженијата и фондациите.
Транспарентноста не треба да се постигнува преку создавање правна несигурност за граѓанскиот сектор. Законот треба јасно да знае што регулира, а здруженијата и фондациите треба однапред да знаат дека нивното законско право да застапуваат општествени промени не може да биде третирано како нерегистрирано лобирање.
