{"id":5084,"date":"2017-03-21T10:21:34","date_gmt":"2017-03-21T09:21:34","guid":{"rendered":"https:\/\/hera.org.mk\/?p=5084"},"modified":"2017-03-28T10:43:53","modified_gmt":"2017-03-28T09:43:53","slug":"licata-so-daunov-sindrom-i-seksualnoto-i-reproduktivno-zdravje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/licata-so-daunov-sindrom-i-seksualnoto-i-reproduktivno-zdravje\/","title":{"rendered":"N\u00eb sh\u00ebnimin e 21 marsit, Dita bot\u00ebrore e personave me sindromin Daun"},"content":{"rendered":"

Sot \u00ebsht\u00eb Dita bot\u00ebrore e personave me sindromin Daun. 21 marsi \u00ebsht\u00eb dat\u00eb simbolike p\u00ebr shkak t\u00eb tre kopjeve t\u00eb kromozimit 21 (trisomia 21) q\u00eb jan\u00eb prezent n\u00eb qelizat e personave me k\u00ebt\u00eb gjendje. Shpesh ekzistojn\u00eb iluzione rreth seksualitetit dhe sh\u00ebndetit dhe t\u00eb drejtat seksuale dhe riprodhues te personat me sindromin Daun, dhe me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. N\u00eb k\u00ebt\u00eb tekst do t\u00eb p\u00ebrpiqemi shkurtimisht t\u2019i paraqesim dhe t\u2019i sqarojm\u00eb disa nga aspektet e seksualitetit dhe sh\u00ebndetit seksual dhe riprodhues.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Seksualiteti dhe sindromi Daun<\/em><\/strong><\/p>\n

Seksualiteti e p\u00ebrfshin\u00eb vet\u00ebbesimin e individit, marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebr njer\u00ebzore dhe p\u00ebrvojat sociale t\u00eb cilat kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me lidhjet emocionale dhe seksuale. Edukimi seksual, adekuate me kapacitetet zhvillimore dhe intelektuale t\u00eb personave me sindromin Daun jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr jet\u00ebn cil\u00ebsore dhe seksualitetin e sh\u00ebndetsh\u00ebm, parandalimin e rrezikut nga keqtrajtimi seksual, shmangien e moskuptimeve seksuale, parandalimi nga infektimet seksualisht t\u00eb transmetueshme, mbrojtja nga shtatz\u00ebnia e paplanifikuar dhe zbutjen e problemeve tjera lidhur me funksionin seksual.<\/p>\n

\u00a0\"\"<\/a><\/em><\/p>\n

Aleksandar Matovski Cako<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/u><\/em><\/p>\n

A kan\u00eb ndjenja seksuale personat me sindromin Daun?<\/u><\/em><\/p>\n

Shum\u00eb shpesh seksualiteti mohohet te personat me sindromin Daun p\u00ebr shkak t\u00eb bindjeve jo t\u00eb sakta se kufizimi intelektual \u00ebsht\u00eb shkak q\u00eb ata vazhdimisht t\u00eb jen\u00eb f\u00ebmij\u00eb. T\u00cb GJITH\u00cb personat, duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe personat me sindromin Daun kan\u00eb ndjenja seksuale dhe nevoj\u00eb p\u00ebr af\u00ebrsi, dashuri, intimitet. Seksualiteti \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb integruese e personalitetit t\u00eb \u00e7do individi. \u00cbsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb pranohet dhe t\u00eb njihet kjo e drejt\u00eb dhe nevoj\u00eb te personat me sindromin Daun nga ana e familjes, profesionist\u00ebve dhe shoq\u00ebris\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/p>\n

Edukimi seksual \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr forcimin e kapaciteteve t\u00eb personave me sindromin Daun p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb zgjedhje dhe shprehjen e d\u00ebshirave dhe nevojave t\u00eb tyre n\u00eb pajtim me kapacitetet zhvillimore t\u00eb \u00e7do individi.<\/strong><\/p>\n

A zhvillohen fizikisht f\u00ebmij\u00ebt me sindromin Daun n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb si dhe moshatar\u00ebt e tyre nga popullata e p\u00ebrgjithshme?<\/u><\/em><\/p>\n

F\u00ebmij\u00ebt me sindromin Daun do ta p\u00ebrjetojn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn renditje t\u00eb ndryshimeve fizike dhe hormonale lidhur me pubertetin, si edhe moshatar\u00ebt e tyre nga popullata e p\u00ebrgjithshme. Megjithat\u00eb, mund t\u00eb ket\u00eb zhvillim t\u00eb ngadal\u00ebsuar n\u00eb zhvillimin e pjekuris\u00eb sociale, vet\u00ebkontrollit emocional, komunikimit social, t\u00eb menduarit abstrakt dhe aft\u00ebsis\u00eb p\u00ebr zgjidhjen e problemeve.<\/p>\n

F\u00ebmij\u00ebt me sindromin Daun a kan\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb me ndryshime t\u00eb shpeshta emocionale t\u00eb cilat jan\u00eb karakteristike p\u00ebr adoleshenc\u00ebn?<\/u><\/em><\/p>\n

Ndryshimet emocionale t\u00eb cilat jan\u00eb karakteristike p\u00ebr periudh\u00ebn e adoleshenc\u00ebs po ashtu jan\u00eb t\u00eb pranishme te adoleshent\u00ebt dhe adoleshentet me sindromin Daun dhe t\u00eb nj\u00ebjtat mund t\u00eb intensifikohen n\u00ebn ndikimin e faktor\u00ebve social. Adoleshent\u00ebt dhe t\u00eb rinjt\u00eb me sindromin Daun, si dhe moshatar\u00ebt e tyre nga popullata e p\u00ebrgjithshme, shpesh jan\u00eb t\u00eb interesuar p\u00ebr lidhjet, shoq\u00ebrimi dhe kontaktet sociale, martesa dhe t\u00eb qenit prind. N\u00eb periudh\u00ebn e adoleshenc\u00ebs mund t\u00eb ken\u00eb ndryshime tipike n\u00eb pamjen dhe disponimin q\u00eb \u00ebsht\u00eb karakteristike p\u00ebr k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb t\u00eb zhvillimit.<\/p>\n

A kan\u00eb cik\u00ebl menstrual normal vajzat dhe grat\u00eb me sindromin Daun?<\/u><\/em><\/p>\n

Menstruacioni te vajzat dhe grat\u00eb me sindromin Daun nuk dallon nga cikli menstrual te moshataret e tyre n\u00eb popullat\u00ebn e p\u00ebrgjithshme. Mesatarisht, cikli menstrual fillon n\u00eb mosh\u00ebn prej 12 \u00bd vjet, mund t\u00eb filloj\u00eb edhe n\u00eb mosh\u00ebn 10 vje\u00e7are, por jo m\u00eb von\u00eb se mosha 14 vje\u00e7are. Shumica e vajzave dhe grave me sindromin Daun kan\u00eb cikle t\u00eb rregullta me \u00e7rregullime t\u00eb vogla, si dhe moshataret e tyre nga popullata e p\u00ebrgjithshme.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fotografia: Graeme Robertson<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7far\u00eb lloji i edukimit seksual \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr personat me sindromin Daun?<\/u><\/em><\/p>\n

Edukimi seksual p\u00ebr personat me sindromin Daun duhet t\u00eb jet\u00eb i kuptuesh\u00ebm dhe t\u00eb ket\u00eb qasje individuale n\u00eb krijimin dhe zbatimin e t\u00eb nj\u00ebjtit. P\u00ebrve\u00e7 aspekteve fizike riprodhuese, duhet t\u00eb ket\u00eb fokus n\u00eb proceset e vendimmarrjes, normat shoq\u00ebrore, presionin nga moshatar\u00ebt, lidhjet, shkatht\u00ebsit\u00eb sociale dhe mund\u00ebsit\u00eb e \u00e7do individi. V\u00ebnia e seksualitetit n\u00eb kontekst t\u00eb jet\u00ebs n\u00eb bashk\u00ebsi k\u00ebrkon forcim t\u00eb vlerave dhe kapaciteteve personale dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsi si i person i rritur. Programi ideal siguron q\u00eb personat me sindromin Daun ta kuptoj\u00eb trupin e tyre, emocionet, sjelljen dhe lidhjet dhe marr\u00ebdh\u00ebniet e tyre me mjedisin social dhe kulturor. Informatat p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebniet seksuale, si dhe m\u00ebnyrat tjera t\u00eb shprehjes s\u00eb seksualitetit, duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe t\u00eb qenit prind, duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb sakta (t\u00eb v\u00ebrteta), reale dhe ta theksojn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb personale dhe sjelljen e cila \u00ebsht\u00eb adekuate p\u00ebr individin e rritur.<\/p>\n

Grat\u00eb me sindromin Daun a kan\u00eb nevoja ose probleme t\u00eb ve\u00e7anta lidhur me kontrollin e lindjes?<\/u><\/em><\/p>\n

Rreth 50% t\u00eb grave me sindromin Daun jan\u00eb fertile dhe mund t\u00eb p\u00ebrdoret secila metod\u00eb e kontracepsionit. Metoda e zgjedhur do t\u00eb varet nga zgjedhja personale, aft\u00ebsia p\u00ebr shfryt\u00ebzimin efikas t\u00eb kontracepsionit dhe efektet e mundshme t\u00eb pad\u00ebshiruara.<\/p>\n

Si t\u00eb parandalohet IST dhe HIV \/ Sida te personat me sindromin Daun? A ka rekomandime t\u00eb ve\u00e7anta?<\/u><\/em><\/p>\n

Meshkujt dhe femrat me sindromin Daun jan\u00eb t\u00eb ekspozuesh\u00ebm nj\u00eblloj ndaj infektimeve seksualisht t\u00eb transmetueshme (IST), si dhe pjesa tjet\u00ebr e popullat\u00ebs. P\u00ebrdorimi i prezervativ\u00ebve gjat\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve seksuale \u00ebsht\u00eb forma m\u00eb e njohur e mbrojtjes nga HIV\/SIDA, herpesi dhe infektimet tjera seksualisht t\u00eb transmetueshme. Edukimi seksual duhet t\u00eb p\u00ebrmbaj\u00eb informata p\u00ebr infektimet seksualisht t\u00eb transmetueshme dhe si t\u00eb zvog\u00eblohet rreziku nga transmetimi i tyre.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sot \u00ebsht\u00eb Dita bot\u00ebrore e personave me sindromin Daun. 21 marsi \u00ebsht\u00eb dat\u00eb simbolike p\u00ebr shkak t\u00eb tre kopjeve t\u00eb kromozimit 21 (trisomia 21) q\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4824,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[62],"tags":[279,104,101,291,262],"class_list":["post-5084","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hera-aktuelno","tag-279","tag-104","tag-101","tag-291","tag-262"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5084","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5084"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5084\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4824"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5084"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5084"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5084"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}