{"id":13633,"date":"2024-06-19T15:12:03","date_gmt":"2024-06-19T14:12:03","guid":{"rendered":"https:\/\/hera.org.mk\/?p=13633"},"modified":"2024-10-19T08:27:59","modified_gmt":"2024-10-19T07:27:59","slug":"hera-porazitelni-podatoczi-za-mentalnoto-zdravje-na-mladite-potrebno-e-obrazovanie-koe-ke-odgovori-na-nivnite-potrebi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/hera-porazitelni-podatoczi-za-mentalnoto-zdravje-na-mladite-potrebno-e-obrazovanie-koe-ke-odgovori-na-nivnite-potrebi\/","title":{"rendered":"HERA: T\u00eb dh\u00ebna d\u00ebshp\u00ebruese p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor t\u00eb rinjve, nevojitet edukim q\u00eb do t\u2019ju p\u00ebrgjigjet nevojave t\u00eb tyre"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00cbsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr ne q\u00eb sh\u00ebndeti mendor dhe mbrojtja nga dhuna t\u00eb njihet si prioritet tek t\u00eb rinjt\u00eb. T\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri ku t\u00eb rinjt\u00eb do t\u00eb flasin hapur p\u00ebr temat q\u00eb i shqet\u00ebsojn\u00eb dhe do t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00eb dhe mb\u00ebshtetje pik\u00ebrisht nga sh\u00ebrbimet profesionale dhe m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit n\u00eb mjedisin shkollor ku kalojn\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb koh\u00ebs. Ky ishte nj\u00eb nga konkluzionet kryesore t\u00eb panelit \u201cSa t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme jan\u00eb programet edukative p\u00ebr mir\u00ebqenien dhe sh\u00ebndetin mendor t\u00eb t\u00eb rinjve?\u201d, i cili u mbajt n\u00eb Tetov\u00eb n\u00eb organizimin e HERA, me mb\u00ebshtetjen e Ambasad\u00ebs s\u00eb Franc\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb fjal\u00ebn e tij hyr\u00ebse, ambasadori i Franc\u00ebs n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut, Siril Bomgartner, theksoi se projekti \u201cTrupat tan\u00eb nuk jan\u00eb tabu\u201d, i cili \u00ebsht\u00eb rajonal, i referohet drejt\u00ebsis\u00eb menstruale, por edhe edukimit gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs seksual, \u200b\u200bdy tema q\u00eb jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr komunitetin.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u201cNe e mb\u00ebshtesim k\u00ebt\u00eb projekt sepse jemi t\u00eb bindur se duke p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebto p\u00ebrmbajtje edukative ato mund t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e mir\u00ebqenies s\u00eb t\u00eb rinjve dhe sh\u00ebndetin e tyre mendor. Vendi juaj \u00ebsht\u00eb zotuar t\u00eb punoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb reduktuar martesat e t\u00eb miturve, gjithashtu p\u00ebr t\u00eb ndihmuar vajzat e reja, adoleshent\u00ebt dhe ve\u00e7an\u00ebrisht grat\u00eb q\u00eb t\u00eb jen\u00eb sa m\u00eb autonome dhe me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb ka vendosur q\u00eb t\u2019i mb\u00ebshtes\u00eb edhe organizatat e grave\u201d, tha Bomgartner.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Gordana Bllazhevska Spiridonova nga SHMSH \u201cNikolla Karev\u201d Shkup, e cila prezantoi studimin HBSC i dizajnuar p\u00ebr t\u00eb monitoruar shprehit\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsore dhe sjelljet e t\u00eb rinjve q\u00eb ofrojn\u00eb njohuri p\u00ebr cil\u00ebsin\u00eb e jet\u00ebs nga aspekti i sh\u00ebndetit fizik, mendor, social dhe shpirt\u00ebror. Sipas saj, ky studim \u00ebsht\u00eb alarm i mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr nevoj\u00ebn e futjes s\u00eb edukimit seksual p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrmbajtje q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrshtatet me mosh\u00ebn e tyre.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u201cK\u00ebto gjetje ofrojn\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb t\u00eb situat\u00ebs n\u00eb lidhje me perceptimin gjinor tek t\u00eb rinjt\u00eb dhe marr\u00ebdh\u00ebniet q\u00eb rrjedhin prej tij. \u00cbsht\u00eb e dobishme q\u00eb k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb p\u00ebrdoren si baz\u00eb p\u00ebr nd\u00ebrtimin e politikave t\u00eb sh\u00ebndosha p\u00ebr kujdesin e popullat\u00ebs s\u00eb re n\u00eb vend\u201d, tha Bllazhevska Spiridonova.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Profesoresha e psikologjis\u00eb n\u00eb Universitetin e Tetov\u00ebs, Sheruze Osmani Ballazhi, thot\u00eb se edukimi seksual \u00ebsht\u00eb mjet q\u00eb kontribuon n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e sh\u00ebndetit mendor, pik\u00ebrisht p\u00ebr arsyen se edukimi seksual bazohet n\u00eb parimin e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, n\u00eb parimin e k\u00ebnaq\u00ebsis\u00eb, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se orientohet drejt zhvillimit t\u00eb kapaciteteve t\u00eb t\u00eb rinjve, edhe n\u00eb marrjen e vendimeve q\u00eb bazohen n\u00eb informacione t\u00eb verifikuara.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u201cVet\u00eb programi kontribuon q\u00eb t\u00eb rinjt\u00eb t\u00eb zhvillojn\u00eb aft\u00ebsi, q\u00ebndrime dhe t\u00eb marrin informacion n\u00eb koh\u00eb q\u00eb do t&#8217;i ndihmoj\u00eb ata t\u00eb p\u00ebrballen me situatat dhe sfidat me t\u00eb cilat p\u00ebrballen n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme\u201d, thot\u00eb Osmani Ballazhi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ajshe Ajrullai nga Byroja p\u00ebr Zhvillimin e Arsimit, thot\u00eb se futja e edukimit gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs seksual n\u00eb edukimin e t\u00eb rinjve synon t&#8217;u ofroj\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb fituar kompetenca t\u00eb p\u00ebrshtatura p\u00ebr mosh\u00ebn e tyre, q\u00eb u nevojiten p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb vendime t\u00eb informuara, t\u00eb tilla si dhe p\u00ebr t\u2019i g\u00ebzuar\u00a0 t\u00eb vetat, d.m.th. , p\u00ebr t\u00eb respektuar t\u00eb drejtat e t\u00eb tjer\u00ebve n\u00eb sfer\u00ebn e seksualitetit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u201cKjo bazohet fuqish\u00ebm n\u00eb konceptin e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe mbi t\u00eb gjitha n\u00eb avokimin e barazis\u00eb gjinore, mbrojtjen nga dhuna, mbrojtjen e dinjitetit dhe autonomis\u00eb. P\u00ebrfitimet nga studimi i k\u00ebsaj l\u00ebnde jan\u00eb shum\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse, sepse t\u00eb rinjt\u00eb jan\u00eb m\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjegjsh\u00ebm p\u00ebr sh\u00ebndetin, jan\u00eb m\u00eb empatik\u00eb ndaj njer\u00ebzve, kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb vet\u00ebbesim dhe aft\u00ebsi komunikuese me bashk\u00ebmoshatar\u00ebt e tyre, ulet numri i sjelljeve seksuale t\u00eb rrezikshme dhe ka m\u00eb pak shtatz\u00ebni dhe aborte adoleshente\u201d, tha Ajrullai.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ron Gjinovci nga ORKA \u2013 Organizata p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb arsimit n\u00eb Kosov\u00eb, theksoi se si n\u00eb mbar\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor, ashtu edhe n\u00eb Kosov\u00eb, t\u00eb rinjt\u00eb kan\u00eb problem me mir\u00ebqenien e tyre \u201cSi kudo n\u00eb rajon edhe tek ne sh\u00ebndeti mendor i t\u00eb rinjve \u00ebsht\u00eb tabu tem\u00eb\u201d, thot\u00eb Gjinovci.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Elizabeta Bozhinoska nga HERA tha se informacionet q\u00eb marrin nga p\u00ebrvojat n\u00eb terren jan\u00eb d\u00ebrrmuese dhe tregojn\u00eb se t\u00eb rinjt\u00eb nga mosha 15 deri n\u00eb 18 vje\u00e7 jan\u00eb m\u00eb t\u00eb ekspozuarit ndaj dhun\u00ebs, p\u00ebr dallim nga grupmoshat e tjera n\u00eb vend.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u201cP\u00ebr sa i p\u00ebrket pabarazis\u00eb gjinore \u2013 deri n\u00eb 52% e vajzave tona 15-vje\u00e7are dhe 29% e djemve t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs mosh\u00eb vuajn\u00eb nga simptoma t\u00eb shumta psikosomatike nj\u00ebkoh\u00ebsisht, disa her\u00eb n\u00eb jav\u00eb. N\u00eb vitin 2022, mbi 700 n\u00ebna n\u00eb vendin ton\u00eb ishin vajza nga mosha 15 deri n\u00eb 19 vje\u00e7! K\u00ebsaj i shtohet edhe numri i lindjeve minorene, i cili n\u00eb vendin ton\u00eb \u00ebsht\u00eb tre her\u00eb m\u00eb i lart\u00eb se mesatarja e vendeve t\u00eb BE-s\u00eb. Nevojiten programe arsimore q\u00eb do t&#8217;u p\u00ebrgjigjen nevojave t\u00eb t\u00eb rinjve dhe k\u00ebt\u00eb mund ta b\u00ebjm\u00eb vet\u00ebm n\u00eb bashk\u00ebpunim dhe bashkarish &#8211; dhe n\u00eb linj\u00ebn e par\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj aleance jan\u00eb pik\u00ebrisht m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit, pedagog\u00ebt, psikolog\u00ebt, pun\u00ebtor\u00ebt social dhe sh\u00ebndet\u00ebsor s\u00eb bashku me prind\u00ebrit dhe komunitetit lokal, tha Bozhinoska.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Eventi \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e projektit rajonal \u201cTrupat tan\u00eb nuk jan\u00eb tabu\u201d q\u00eb zbatohet n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, Shqip\u00ebri, Kosov\u00eb dhe Mal t\u00eb Zi me mb\u00ebshtetjen e Ministris\u00eb s\u00eb Evrop\u00ebs dhe Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme t\u00eb Franc\u00ebs dhe ambasadave t\u00eb Franc\u00ebs n\u00eb vet\u00eb vendet. N\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, projekti zbatohet nga Shoqatat HERA dhe Tiiiit! Inc. me mb\u00ebshtetjen e Ambasad\u00ebs Franceze<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cbsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr ne q\u00eb sh\u00ebndeti mendor dhe mbrojtja nga dhuna t\u00eb njihet si prioritet tek t\u00eb rinjt\u00eb. T\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri ku t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13634,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[62],"tags":[1845,30,1846,258],"class_list":["post-13633","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hera-aktuelno","tag-mentalno-zdravje","tag-30","tag-obrazovni-programi","tag-258"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13633","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13633"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13633\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13771,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13633\/revisions\/13771"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13634"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}