{"id":12930,"date":"2023-04-13T14:37:42","date_gmt":"2023-04-13T13:37:42","guid":{"rendered":"https:\/\/hera.org.mk\/?p=12930"},"modified":"2024-02-13T11:54:03","modified_gmt":"2024-02-13T10:54:03","slug":"soopshtenie-edukaczijata-i-napushtaneto-na-shtetnite-tradiczionalni-praksi-se-kluchni-za-namaluvane-na-maloletnichkata-bremenost","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/soopshtenie-edukaczijata-i-napushtaneto-na-shtetnite-tradiczionalni-praksi-se-kluchni-za-namaluvane-na-maloletnichkata-bremenost\/","title":{"rendered":"Kumtes\u00eb: Edukimi dhe braktisja e praktikave t\u00eb d\u00ebmshme tradicionale jan\u00eb \u00e7el\u00ebsi p\u00ebr reduktimin e shtatz\u00ebnis\u00eb adoleshente"},"content":{"rendered":"<p><em>13 prill 2023<\/em> \u2013 Shkalla e shtatz\u00ebnis\u00eb s\u00eb paplanifikuar tek adoleshent\u00ebt n\u00eb vend \u00ebsht\u00eb 11% dhe \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga m\u00eb t\u00eb lartat n\u00eb Evrop\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, shkalla e lindjeve minorene \u00ebsht\u00eb 15.7 n\u00eb 1.000, q\u00eb \u00ebsht\u00eb pothuajse tre her\u00eb m\u00eb e lart\u00eb se mesatarja prej 6 p\u00ebr 1.000 lindje p\u00ebr vendet e Bashkimit Evropian. Numri m\u00eb i madh i n\u00ebnave t\u00eb mitura jan\u00eb rome, por qasja e tyre n\u00eb informacion dhe sh\u00ebrbime p\u00ebr sh\u00ebndetin seksual dhe riprodhues \u00ebsht\u00eb e kufizuar. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e informacionit q\u00eb u nda n\u00eb debatin e k\u00ebsaj jave \u201cSa n\u00ebna t\u00eb reja dhe ve\u00e7an\u00ebrisht gra rome njihen dhe sh\u00ebrbehen nga sistemi i kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor dhe social\u201d organizuar nga HERA \u2013 Asociacioni p\u00ebr Edukim Sh\u00ebndet\u00ebsor dhe Hulumtim.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/340761628_155231950815443_6511160251329374132_n-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-12779 size-full\" src=\"https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/340761628_155231950815443_6511160251329374132_n-scaled.jpg\" alt=\"\" width=\"2560\" height=\"1179\" srcset=\"https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/340761628_155231950815443_6511160251329374132_n-scaled.jpg 2560w, https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/340761628_155231950815443_6511160251329374132_n-300x138.jpg 300w, https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/340761628_155231950815443_6511160251329374132_n-1024x472.jpg 1024w, https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/340761628_155231950815443_6511160251329374132_n-768x354.jpg 768w, https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/340761628_155231950815443_6511160251329374132_n-1536x708.jpg 1536w, https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/340761628_155231950815443_6511160251329374132_n-2048x944.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Sipas hulumtimit p\u00ebr ndikimin e Covid-19 n\u00eb aksesin e t\u00eb rinjve n\u00eb informacionin p\u00ebr sh\u00ebndetin seksual dhe riprodhues, i cili \u00ebsht\u00eb realizuar nga grupi rinor i krijuar n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb projektit rajonal \u201cT\u00eb rinjt\u00eb flasin, t\u00eb rinjt\u00eb zgjedhin\u201d, deri n\u00eb 38 % e t\u00eb rinjve rom\u00eb t\u00eb mbuluar u p\u00ebrball\u00ebn me v\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb informacionin e nevojsh\u00ebm mbi sh\u00ebndetin seksual dhe riprodhues (SHSR). T\u00eb rinjt\u00eb nga komunitetet e cenueshme treguan dy her\u00eb m\u00eb shum\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr informacione mbi shum\u00eb tema t\u00eb SHSR n\u00eb krahasim me popullat\u00ebn e p\u00ebrgjithshme. P\u00ebr n\u00ebnat e reja dhe grat\u00eb shtatz\u00ebna, gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb e pritshme, pyetjet rreth shtatz\u00ebnis\u00eb, lindjes dhe kujdesit pas lindjes ishin me interesin m\u00eb t\u00eb madh, nd\u00ebrsa t\u00eb rinjt\u00eb rom\u00eb ishin m\u00eb t\u00eb interesuar p\u00ebr mbrojtjen nga infeksionet gjinekologjike, menstruacionet apo trajtimin e problemeve hormonale. Stigma ekzistuese sociale dhe diskriminimi, si dhe mungesa e dokumentacionit sh\u00ebndet\u00ebsor dhe sigurimit, kan\u00eb kontribuar n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsimin e aksesit t\u00eb rom\u00ebve n\u00eb sh\u00ebrbimet e SHSR. Ndjenja e frik\u00ebs dhe ankthit tek n\u00ebnat e reja p\u00ebr shkak t\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit t\u00eb dob\u00ebt p\u00ebr Covid-19 ka ndikuar n\u00eb sigurin\u00eb e tyre sh\u00ebndet\u00ebsore.<\/p>\n<p>Aziza Sali nga Shoqata \u201cNisma p\u00ebr t\u00eb drejtat e gruas nga Shuto Orizari\u201d e ilustron seriozitetin e problemit p\u00ebrmes dy rasteve t\u00eb n\u00ebnave t\u00eb ndjera, t\u00eb cilat p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb mjekut gjinekolog n\u00eb komun\u00eb gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb pandemis\u00eb, nuk pat\u00ebn mund\u00ebsi t\u00eb b\u00ebni kontrolle t\u00eb rregullta gjinekologjike.<\/p>\n<p>\u201cPa qasje tek gjinekologu familjar n\u00eb vet\u00eb komun\u00ebn, vajzat dhe grat\u00eb nuk mund t\u00eb merrnin as v\u00ebrtetimin e shtatz\u00ebnis\u00eb s\u00eb kontrolluar, gj\u00eb q\u00eb krijonte nj\u00eb penges\u00eb shtes\u00eb n\u00eb realizimin e t\u00eb drejtave sociale\u201d, tha Sara Sejfulla nga Qendra p\u00ebr Pun\u00eb Sociale.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, p\u00ebrvoja e Dr. Llambe K\u00ebrsteski, i cili prej 6 muajsh punon si gjinekolog familjar n\u00eb Shuto Orizari, tregon se qasja tek gjinekologu \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebzakonisht e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb kujdesin ndaj sh\u00ebndetit riprodhues, por edhe p\u00ebr mir\u00ebqenien e p\u00ebrgjithshme t\u00eb nj\u00eb gruaje. \u201cP\u00ebr momentin m\u00eb kontaktojn\u00eb 1.000 gra rome. Deri m\u00eb tani kan\u00eb lindur rreth 15 gra rome, t\u00eb gjitha t\u00eb gjalla dhe t\u00eb sh\u00ebndetshme\u201d, tha ai.<\/p>\n<p>N\u00eb mesin e panelist\u00ebve ishte edhe Nada Tofoska, pun\u00ebtore sociale nga ISHP Klinika Universitare p\u00ebr Gjinekologji dhe Obstetrik\u00eb, e cila iu referua pasojave sociale t\u00eb shtatz\u00ebnis\u00eb s\u00eb mitur dhe am\u00ebsis\u00eb: \u201cP\u00ebr shkak t\u00eb shtatz\u00ebnis\u00eb, vajzat dhe grat\u00eb e mitura largohen nga procesi arsimor, prandaj edhe m\u00eb von\u00eb renditen m\u00eb ul\u00ebt n\u00eb tregun e pun\u00ebs. Kjo ka pasoja afatgjata jo vet\u00ebm p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb e tyre ekonomike, por edhe p\u00ebr sh\u00ebndetin e tyre mendor. Shum\u00eb shpesh ata p\u00ebrballen me depresion, si dhe dhun\u00eb fizike dhe seksuale, e cila m\u00eb pas ndikon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dramatike q\u00ebndrimin e tyre ndaj f\u00ebmij\u00ebve\u201d.<\/p>\n<p>S\u00eb fundi, u konkludua se si sektori i sh\u00ebndetit publik ashtu edhe i shoq\u00ebris\u00eb civile duhet t\u00eb punojn\u00eb shum\u00eb m\u00eb me p\u00ebrkushtim p\u00ebr t\u00eb informuar grat\u00eb rome n\u00eb periudh\u00ebn riprodhuese p\u00ebr sh\u00ebrbimet n\u00eb dispozicion dhe p\u00ebr p\u00ebrfitimet e vizitave t\u00eb rregullta te gjinekologu, p\u00ebrfshir\u00eb masat e parashikuara p\u00ebr grupet e cenueshme t\u00eb grave n\u00eb Programet parandaluese t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb. Pjes\u00eb e zgjidhjes mund t\u00eb jet\u00eb padyshim edukimi gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs seksual p\u00ebrmes t\u00eb cilit t\u00eb rinjt\u00eb dhe t\u00eb rejat rome do t\u00eb edukohen p\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e mosh\u00ebs n\u00eb planifikimin e martes\u00ebs dhe shtatz\u00ebnis\u00eb n\u00eb ndryshim nga praktikat ekzistuese t\u00eb d\u00ebmshme q\u00eb dalin nga tradita.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>13 prill 2023 \u2013 Shkalla e shtatz\u00ebnis\u00eb s\u00eb paplanifikuar tek adoleshent\u00ebt n\u00eb vend \u00ebsht\u00eb 11% dhe \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga m\u00eb t\u00eb lartat n\u00eb Evrop\u00eb. P\u00ebr [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12777,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[62],"tags":[312,921,1136,1133,548,1804,1143,1142,415,291,145],"class_list":["post-12930","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hera-aktuelno","tag-312","tag-921","tag-kovid","tag-kovid-19","tag-548","tag-maloletnichki-bremenosti","tag-pandemija","tag-poroduvane","tag-415","tag-291","tag-145"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12930","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12930"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12930\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13420,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12930\/revisions\/13420"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12777"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12930"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12930"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12930"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}