{"id":12092,"date":"2022-09-15T11:51:02","date_gmt":"2022-09-15T10:51:02","guid":{"rendered":"https:\/\/hera.org.mk\/?p=12092"},"modified":"2024-02-13T12:43:07","modified_gmt":"2024-02-13T11:43:07","slug":"deklaracija-sso-2022","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/deklaracija-sso-2022\/","title":{"rendered":"DEKLARAT\u00cb \u201cMe edukim seksual n\u00eb shkolla p\u00ebr rini m\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetshme dhe m\u00eb t\u00eb sigurt\u201d"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/deklar-alb-scrshot.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-12119 size-full\" src=\"https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/deklar-alb-scrshot.png\" alt=\"\" width=\"1168\" height=\"787\" srcset=\"https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/deklar-alb-scrshot.png 1168w, https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/deklar-alb-scrshot-300x202.png 300w, https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/deklar-alb-scrshot-1024x690.png 1024w, https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/deklar-alb-scrshot-768x517.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1168px) 100vw, 1168px\" \/><\/a><\/p>\n<ul>\n<li>Duke pasur parasysh se numri i lindjeve nga t\u00eb miturat n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut \u00ebsht\u00eb pothuajse tre her\u00eb m\u00eb i lart\u00eb se n\u00eb vendet e Bashkimit Evropian;<\/li>\n<li>N\u00ebse dihet se t\u00eb rinjt\u00eb n\u00eb vendin ton\u00eb informojn\u00eb se relativisht marr\u00ebdh\u00ebnien e par\u00eb seksuale e kan\u00eb m\u00eb her\u00ebt, ndryshe nga bashk\u00ebmoshatar\u00ebt e vendeve t\u00eb Evrop\u00ebs Per\u00ebndimore;<\/li>\n<li>Duke pasur parasysh se Republika e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb nga vendet e fundit n\u00eb Evrop\u00eb p\u00ebr p\u00ebrdorimin e kontracepsionit modern me vet\u00ebm 14% t\u00eb t\u00eb rinjve t\u00eb mosh\u00ebs 20 deri n\u00eb 24 vje\u00e7 q\u00eb p\u00ebrdorin nj\u00eb kontraceptiv modern, nd\u00ebrsa shumica (36%) mb\u00ebshteten n\u00eb nd\u00ebrprerjen e marr\u00ebdh\u00ebnieve seksuale si nj\u00eb metod\u00eb mbrojtjeje nga shtatz\u00ebnia e paplanifikuar;<\/li>\n<li>N\u00ebse e dim\u00eb se 52% e vajzave tona t\u00eb mosh\u00ebs 15 vje\u00e7 dhe 29% e djemve t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs mosh\u00eb vuajn\u00eb nga simptoma t\u00eb shumta psikosomatike n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, disa her\u00eb n\u00eb jav\u00eb;<\/li>\n<li>N\u00ebse dihet se 50% e t\u00eb rinjve n\u00eb mosh\u00ebn 15 vje\u00e7are t\u00eb paraleleve n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe dhe 25% e t\u00eb rinjve t\u00eb paraleleve n\u00eb gjuh\u00ebn maqedonase pranojn\u00eb role tradicionale gjinore, si p.sh., q\u00eb burri duhet t\u00eb jet\u00eb autoriteti n\u00eb familje dhe gruaja duhet t\u00eb synoj\u00eb t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb n\u00ebn\u00eb dhe bashk\u00ebshorte e mir\u00eb n\u00eb kurriz t\u00eb avancimit n\u00eb karrier\u00eb;<\/li>\n<li>N\u00ebse dihet se n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut t\u00eb rinjt\u00eb nga mosha 15 deri n\u00eb 18 vje\u00e7 jan\u00eb m\u00eb t\u00eb ekspozuar ndaj dhun\u00ebs, p\u00ebr dallim nga grupmoshat e tjera n\u00eb vend dhe se t\u00eb rinjt\u00eb q\u00eb i p\u00ebrkasin grupit LGBTI deri n\u00eb kat\u00ebr her\u00eb m\u00eb shpesh ngacmohen n\u00eb shkoll\u00eb se sa bashk\u00ebmoshatar\u00ebt e tyre heteroseksual\u00eb;<\/li>\n<li>Duke u nisur nga fakti se n\u00eb dokumentet nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut, pra <a href=\"https:\/\/www.ohchr.org\/en\/instruments-mechanisms\/instruments\/international-covenant-economic-social-and-cultural-rights\">Konventa nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb drejtat ekonomike, sociale dhe kulturore, Konventa nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb drejtat civile dhe politike, Konventa p\u00ebr eliminimin e t\u00eb gjitha formave t\u00eb diskriminimit ndaj grave<\/a> \u00a0dhe \u00a0<a href=\"https:\/\/www.ohchr.org\/en\/instruments-mechanisms\/instruments\/convention-rights-child\">Konventa p\u00ebr t\u00eb drejtat e f\u00ebmij\u00ebs \u00a0<\/a><\/li>\n<li>Konventa u rekomandojn\u00eb shteteve futjen e edukimit seksual n\u00eb arsimin fillor dhe t\u00eb mes\u00ebm p\u00ebr t\u2019i garantuar t\u00eb drejtat themelore individuale p\u00ebr jet\u00eb, sh\u00ebndet, mosdiskriminim, arsim dhe informacion;<\/li>\n<li>Duke marr\u00eb parasysh rekomandimet specifike p\u00ebr Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb s\u00eb <a href=\"https:\/\/www.hr-dp.org\/files\/2016\/10\/01\/CESCR_Concluding_observations_on_the_combined_second_to_fourth_periodic_reports_of_the_former_Yugoslav_Republic_of_Macedonia.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Veriut nga <u>Komiteti p\u00ebr t\u00eb drejtat ekonomike, sociale dhe kulturore<\/u> (2016)<\/a> dhe <a href=\"https:\/\/tbinternet.ohchr.org\/_layouts\/15\/treatybodyexternal\/Download.aspx?symbolno=CEDAW%2fC%2fMKD%2fCO%2f6&amp;Lang=en\">Komiteti p\u00ebr eliminimin e t\u00eb gjitha formave t\u00eb diskriminimit <\/a>\u00a0t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb \u201cadoleshent\u00ebt t\u00eb ken\u00eb qasje p\u00ebr informacione t\u00eb sakta p\u00ebr sh\u00ebndetin dhe t\u00eb drejtat e tyre seksuale dhe riprodhuese n\u00eb shkolla&#8230; dhe n\u00eb \u201cm\u00ebsimdh\u00ebnien n\u00eb shkoll\u00eb p\u00ebr t\u00eb integruar edukimin e detyruesh\u00ebm seksual, i cili \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr mosh\u00ebn shkollore&#8230; dhe p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb m\u00ebsuesit t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb trajtimin e me stereotipet gjinore\u201d;<\/li>\n<li>Duke marr\u00eb parasysh p\u00ebrkushtimet komb\u00ebtare t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut p\u00ebr futjen e edukimit gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs seksual t\u00eb dh\u00ebn\u00eb n\u00eb <a href=\"https:\/\/vlada.mk\/node\/19478\">Samitin n\u00eb Nairboi <\/a>\u00a0dhe Forumin p\u00ebr barazi t\u00eb gjenerat\u00ebs n\u00eb Paris (2021), p\u00ebr t\u00eb siguruar mbrojtjen e sh\u00ebndetit dhe mir\u00ebqenien e t\u00eb rinjve thelb\u00ebsisht dhe n\u00eb afat t\u00eb gjat\u00eb;<\/li>\n<li>Duke marr\u00eb parasysh se n\u00eb politikat dhe ligjet nacionale t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut, gjegj\u00ebsisht <a href=\"https:\/\/www.sega.org.mk\/images\/E-Library\/Strategies\/NSMK.pdf\">Strategjia komb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb <\/a>, <a href=\"https:\/\/api.klimatskipromeni.mk\/data\/rest\/file\/download\/94db77cf7037ed0de3210c9a3ae1efe723f6ec9a79142791b87cd946eb2a5376.pdf\">Strategjia komb\u00ebtare p\u00ebr barazi gjinore <\/a>, \u00a0<a href=\"https:\/\/www.mtsp.gov.mk\/content\/pdf\/2021\/1a28a922f364401e94935d4d694b9d75.pdf\">Ligji p\u00ebr parandalimin dhe mbrojtjen nga dhuna ndaj grave dhe dhun,<\/a> <a href=\"https:\/\/mon.gov.mk\/stored\/document\/Koncepcija%20MK.pdf\">Koncepti p\u00ebr arsimin fillore<\/a><em>,<\/em> njihet nevoja p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrmir\u00ebsuar p\u00ebrmbajtja e sh\u00ebndetit seksual dhe riprodhues dhe p\u00ebr t\u00eb futur edukimin seksual gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs n\u00eb sistemin arsimor;<\/li>\n<li>N\u00eb fund, duke p\u00ebrsh\u00ebndetur vendimin e Qeveris\u00eb s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut t\u00eb marr\u00eb n\u00eb <a href=\"https:\/\/vlada.mk\/node\/19408\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">seanc\u00ebn e 162-t\u00eb<\/a> p\u00ebr futjeen e pilot programit p\u00ebr edukim gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs seksual n\u00eb klas\u00ebn e 9-t\u00eb t\u00eb arsimit fillor, n\u00eb p\u00ebrputhje me informacionin e prezantuar nga Ministria e Arsimit dhe Shkenc\u00ebs;<\/li>\n<li>Por duke e theksuar edhe shqet\u00ebsimin nga vendosja n\u00eb rritje e p\u00ebrmbajtjeve false dhe manipuluese n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn publike kund\u00ebr edukimit seksual, e cila e d\u00ebmton mund\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrmir\u00ebsimit t\u00eb mir\u00ebqenies s\u00eb f\u00ebmij\u00ebve n\u00ebp\u00ebrmjet futjes s\u00eb EGJS, si dhe p\u00ebrforcohen stereotipat gjinore dhe nxitet m\u00eb shum\u00eb urrejtja dhe diskriminimi ndaj grave dhe grupeve t\u00eb tjera t\u00eb cenueshme t\u00eb qytetar\u00ebve n\u00eb vend, jo karakteristike p\u00ebr shoq\u00ebrit\u00eb demokratike dhe gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ne, <strong>shoqatat dhe organizatat profesionale t\u00eb n\u00ebnshkruara<\/strong>, k\u00ebrkojm\u00eb nga <strong>Qeveria e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb<\/strong> s\u00eb Veriut dhe Ministria e arsimit dhe shkenc\u00ebs, n\u00eb p\u00ebrputhje me angazhimet dhe kompetencat e dh\u00ebna politike, p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb \u00e7do f\u00ebmij\u00eb n\u00eb vend do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb g\u00ebzoj\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e tij p\u00ebr edukim gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs seksual dhe t\u00eb fitoj\u00eb njohuri, q\u00ebndrime dhe aft\u00ebsi reale p\u00ebr t\u00eb mbrojtur sh\u00ebndetin, mir\u00ebqenien dhe mir\u00ebqenien e tyre dhe dinjiteti, pra:<\/p>\n<ul>\n<li>Futja e edukimit gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs seksual si l\u00ebnd\u00eb fakultative p\u00ebr nx\u00ebn\u00ebsit e klas\u00ebs s\u00eb 9-t\u00eb n\u00eb arsimin fillor, e bazuar n\u00eb fakte shkencore dhe mjek\u00ebsore dhe e p\u00ebrshtatshme p\u00ebr mosh\u00ebn e f\u00ebmij\u00ebve dhe q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me parimet e konceptit t\u00eb arsimit fillor p\u00ebr arsimin me ndjeshm\u00ebri gjinore dhe gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs;<\/li>\n<li>Organizimi dhe zbatimi i fushatave informuese p\u00ebr rritjen e nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit t\u00eb publikut p\u00ebr p\u00ebrfitimet sh\u00ebndet\u00ebsore, emocionale dhe sociale p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt nga m\u00ebsimi i edukimit gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs seksual;<\/li>\n<li>Investim i vazhduesh\u00ebm n\u00eb njohurit\u00eb dhe aft\u00ebsit\u00eb e m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsve t\u00eb shkollave fillore p\u00ebr realizimin efikas t\u00eb l\u00ebnd\u00ebs zgjedhore nga edukimi gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs seksual;<\/li>\n<li>Krijimi i programeve dhe mekanizmave t\u00eb posa\u00e7\u00ebm dhe gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs p\u00ebr mbrojtjen nga dhuna dhe diskriminimi ndaj f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb shkollat \u200b\u200bfillore dhe t\u00eb mesme.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>N\u00ebnshkrues:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Shoqata e pun\u00ebtor\u00ebve social t\u00eb Maqedonis\u00eb \u2013 SHPSM, Shkup<\/li>\n<li>Shoqata e mjek\u00ebve shqiptar\u00eb<\/li>\n<li>Shoqata e mjek\u00ebve t\u00eb mjek\u00ebsis\u00eb s\u00eb p\u00ebrgjithshme \u2013 mjek\u00ebsia familjare<\/li>\n<li>Instituti p\u00ebr martes\u00eb, familje dhe praktik\u00eb sistematike \u2013 Alternativa<\/li>\n<li>Koalicioni \u201cMargjinat\u201d<\/li>\n<li>Shoqata maqedonase e gjinekolog\u00ebve dhe obstetrikave<\/li>\n<li>Shoqata maqedonase e jurist\u00ebve t\u00eb rinj<\/li>\n<li>Shoqata e mjek\u00ebve maqedonas \u2013 SHMM dhe shoqatat profesionale-specialist\u00eb pran\u00eb SHMM<\/li>\n<li>Qendra psikologjike \u2013 Alternativa<\/li>\n<li>Lidhja e edukator\u00ebve special dhe rehabilituesve t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut<\/li>\n<li>Fronti subversiv<\/li>\n<li>HERA \u2013 Asociacioni p\u00ebr edukim sh\u00ebndet\u00ebsor dhe hulumtim<\/li>\n<li>Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut<\/li>\n<li>Qendra p\u00ebr veprim psiko-social dhe t\u00eb kriz\u00ebs &#8211; Malinska<\/li>\n<li>Qendra p\u00ebr mjek\u00ebsi familjare pran\u00eb Fakultetit t\u00eb Mjek\u00ebsis\u00eb<\/li>\n<\/ul>\n<p>Teksti integral i Deklarat\u00ebs mund t\u00eb gjendet k\u00ebtu <a href=\"https:\/\/hera.org.mk\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/ALB-Deklaraczija.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">link.<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Duke pasur parasysh se numri i lindjeve nga t\u00eb miturat n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut \u00ebsht\u00eb pothuajse tre her\u00eb m\u00eb i lart\u00eb se n\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12110,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[62,223,1086],"tags":[527,1331,1631],"class_list":["post-12092","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hera-aktuelno","category-publikacii","category-sso-seopfatno-seksualno-obrazovanie","tag-527","tag-integralen-tekst","tag-so-seksualno-obrazovanie-vo-uchilishtata-do-pozdrava-i-pobezbedna-mladina"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12092","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12092"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12092\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13432,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12092\/revisions\/13432"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12110"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12092"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12092"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12092"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}