{"id":11717,"date":"2022-03-17T12:19:50","date_gmt":"2022-03-17T11:19:50","guid":{"rendered":"https:\/\/hera.org.mk\/?p=11717"},"modified":"2022-07-22T12:58:44","modified_gmt":"2022-07-22T11:58:44","slug":"dali-zashtedite-vo-budhetot-drzhavata-zapochna-da-gi-pravi-vrz-grbot-na-najmarginaliziranite","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/dali-zashtedite-vo-budhetot-drzhavata-zapochna-da-gi-pravi-vrz-grbot-na-najmarginaliziranite\/","title":{"rendered":"A ka nisur shteti \u201ckursimet\u201d n\u00eb buxhet t\u2019i b\u00ebj\u00eb mbi kurrizin e m\u00eb t\u00eb margjinalizuarve?"},"content":{"rendered":"<p>Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, duke shkurtuar me 40% buxhetin p\u00ebr parandalimin e HIV-it, e rrezikon sh\u00ebndetin e t\u00eb pakt\u00ebn 10 mij\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb prekur!<br \/>\nN\u00eb m\u00ebnyr\u00eb skandaloze dhe paushall, pa asnj\u00eb diskutim mes ekspert\u00ebsh, Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb shkurtoi rreth 40% t\u00eb fondeve t\u00eb parashikuara p\u00ebr parandalimin e HIV-it n\u00eb Programin p\u00ebr mbrojtjen e popullsis\u00eb nga infektimi me HIV p\u00ebr vitin 2022, t\u00eb cilin qeveria e<br \/>\nmiratoi sapo nj\u00eb muaj m\u00eb par\u00eb. Me k\u00ebt\u00eb shteti v\u00eb n\u00eb rrezik shuarjen e kapaciteteve t\u00eb krijuara p\u00ebr kontrollin e infeksionit HIV n\u00eb vend dhe e k\u00ebrc\u00ebnon sh\u00ebndetin e s\u00eb paku 10.000 qytetar\u00ebve nga komunitetet e margjinalizuara.<\/p>\n<p>N\u00eb vend t\u00eb 46,5 milion\u00eb denar\u00ebve t\u00eb planifikuara n\u00eb Programin p\u00ebr mbrojtjen e popullat\u00ebs nga infektimi me HIV, t\u00eb dedikuara p\u00ebr sh\u00ebrbimet e parandalimit t\u00eb HIV-it q\u00eb i zbatojn\u00eb rreth 14 shoqata n\u00eb 12 qytete t\u00eb vendit, Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb pardje shpalli thirrje publike p\u00ebr shoqatat me nj\u00eb shum\u00eb t\u00eb reduktuar p\u00ebr 19 milion\u00eb denar\u00eb. Komisioni komb\u00ebtar p\u00ebr HIV nuk u konsultua p\u00ebr vendimin. Fal\u00eb k\u00ebtyre programeve, Republika e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut n\u00eb15 vitet e fundit e ka mbajtur kontroll t\u00eb plot\u00eb mbi epidemin\u00eb e HIV n\u00eb popullat\u00ebn e njer\u00ebzve q\u00eb injektojn\u00eb drog\u00eb dhe pun\u00ebtor\u00ebt e seksit dhe nj\u00eb nga nivelet m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb infeksionit n\u00eb rajon. N\u00eb 3 muajt e fundit, reagimi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm komb\u00ebtar ndaj k\u00ebsaj epidemie \u00ebsht\u00eb n\u00eb barr\u00eb t\u00eb 14 organizatave qytetare, t\u00eb cilat vazhdojn\u00eb t\u00eb punojn\u00eb pa asnj\u00eb kompensim p\u00ebr pun\u00ebn e tyre.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrprerja e sh\u00ebrbimeve p\u00ebr grupet e cenueshme do t\u00eb n\u00ebnkuptoj\u00eb rritje t\u00eb infeksioneve t\u00eb reja dhe rritje t\u00eb vdekjeve p\u00ebr shkak t\u00eb HIV-it, dhe nga ana tjet\u00ebr, rritje t\u00eb presionit ndaj institucioneve ky\u00e7e sh\u00ebndet\u00ebsore, si Klinika infektive dhe qendrat e trajtimit t\u00eb var\u00ebsis\u00eb.<br \/>\nEdhe nj\u00eb rritje e vog\u00ebl e epidemis\u00eb s\u00eb HIV-it do t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb nj\u00eb rritje t\u00eb shum\u00ebfisht\u00eb t\u00eb kostove t\u00eb trajtimit dhe kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor. Prandaj, vendimi p\u00ebr t\u00eb shkurtuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb arbitrare \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb politik\u00eb e keqe e sh\u00ebndetit publik. Sh\u00ebrbimet p\u00ebr HIV t\u00eb ofruara nga organizatat qytetare u krijuan nga Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb nga viti 2005 deri n\u00eb 2017 me mb\u00ebshtetjen e Fondit Global p\u00ebr Luft\u00ebn<br \/>\nkund\u00ebr SIDA-s, i cili ka investuar 25.7 milion\u00eb dollar\u00eb p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar p\u00ebrgjigjen komb\u00ebtare t\u00eb vendit ndaj HIV-it. Ato p\u00ebrfshijn\u00eb sh\u00ebrbime n\u00eb terren dhe stacionare p\u00ebr testimin anonim t\u00eb HIV-it, k\u00ebshillimin, shp\u00ebrndarjen e mjeteve p\u00ebr parandalimin e HIV-it dhe infeksioneve t\u00eb<br \/>\ntjera t\u00eb gjakut dhe seksualisht t\u00eb transmetueshme, diagnostikimin dhe trajtimin e infeksioneve seksualisht t\u00eb transmetueshme, sh\u00ebrbimet e l\u00ebvizshme gjinekologjike, mb\u00ebshtetjen p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb jetojn\u00eb me HIV dhe njer\u00ebzit q\u00eb trajtohen p\u00ebr var\u00ebsi nga droga dhe sh\u00ebrbime t\u00eb tjera plot\u00ebsuese. Q\u00eb nga viti 2018, pas p\u00ebrfundimit t\u00eb mb\u00ebshtetjes s\u00eb jashtme financiare, Qeveria e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut ka marr\u00eb zyrtarisht si detyrim financimin e sh\u00ebrbimeve p\u00ebr parandalimin e HIV-it p\u00ebr grupet e ekspozuara ndaj rrezikut m\u00eb t\u00eb lart\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb angazhuar n\u00eb politikat e saj p\u00ebr t\u00eb garantuar q\u00ebndrueshm\u00ebri n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n<p>N\u00eb Maqedoni t\u00eb rinjt\u00eb ende vdesin nga HIV, dhe sipas metodologjis\u00eb s\u00eb Qendr\u00ebs Evropiane p\u00ebr Kontrollin e S\u00ebmundjeve, vler\u00ebsohet se edhe nj\u00eb e treta (34%) e numrit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb personave q\u00eb jetojn\u00eb me HIV n\u00eb vend nuk jan\u00eb n\u00eb dijeni se e kan\u00eb virusin. Me k\u00ebt\u00eb Maqedonia \u00ebsht\u00eb duksh\u00ebm prapa mesatares bot\u00ebrore, e cila p\u00ebr vitin 2020 ishte vet\u00ebm 16%. Objektivi global deri n\u00eb vitin 2025 \u00ebsht\u00eb t\u00eb zvog\u00eblohet p\u00ebrqindja e njer\u00ebzve q\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm se kan\u00eb HIV n\u00eb m\u00eb pak se 5%, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb nj\u00eb r\u00ebnie drastike t\u00eb transmetimit t\u00eb infeksionit dhe do t\u00eb b\u00ebj\u00eb t\u00eb mundur t&amp;#39;i jepet fund epidemis\u00eb s\u00eb HIV deri n\u00eb vitin 2030. T\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr luft\u00ebn n\u00eb Ukrain\u00eb, ku po humbasim miqt\u00eb dhe koleg\u00ebt tan\u00eb, t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr pasojat e Kovid-19 dhe kriz\u00ebn energjetike, paralajm\u00ebrojm\u00eb se kujdesi sh\u00ebndet\u00ebsor duhet t\u00eb ruhet p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebt, p\u00ebrfshir\u00eb m\u00eb t\u00eb margjinalizuarit, sh\u00ebndeti i t\u00eb cil\u00ebve reflektohet mbi sh\u00ebndetin e t\u00eb gjith\u00eb popullat\u00ebs. Parandalimi tek grupet e cenueshme dhe tek t\u00eb rinjt\u00eb nuk duhet t\u00eb jet\u00eb viktim\u00eb e politikave p\u00ebr racionalizimin e buxhetit t\u00eb shtetit. P\u00ebrndryshe, rritja e epidemis\u00eb s\u00eb HIV-it vet\u00ebm sa do t\u00eb rris\u00eb kostot dhe shteti do ta paguaj\u00eb me humbjen e jet\u00ebve njer\u00ebzore. Duke pasur parasysh situat\u00ebn alarmante dhe duke iu referuar detyrimeve t\u00eb vendit sipas Deklarat\u00ebs Politike t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr HIV dhe AIDS t\u00eb qershorit 2021, p\u00ebrfshir\u00eb detyrimin p\u00ebr t&amp;#39;i dh\u00ebn\u00eb fund epidemis\u00eb s\u00eb HIV-it, si dhe detyrimet e nd\u00ebrmarra nga qeveria p\u00ebr t\u00eb garantuar vazhdim\u00ebsin\u00eb e programeve p\u00ebr HIV, ne k\u00ebrkojm\u00eb:<\/p>\n<p>1. T\u00eb korrigjohet urgjentisht thirrja publike e publikuar p\u00ebr shoqatat q\u00eb do t\u00eb zbatojn\u00eb aktivitete parandaluese t\u00eb HIV-it n\u00eb p\u00ebrputhje me shumat e parashikuara n\u00eb Programin p\u00ebr mbrojtjen e popullsis\u00eb nga infeksioni HIV p\u00ebr vitin 2022, miratuar nga Qeveria n\u00eb shkurt t\u00eb k\u00ebtij viti;<br \/>\n2. Qeveria dhe Kuvendi duhet t\u00eb garantojn\u00eb p\u00ebrfundimisht vazhdim\u00ebsin\u00eb e sistemit tashm\u00eb t\u00eb krijuar p\u00ebr mbrojtjen nga HIV. Kjo do t\u00eb thot\u00eb: Kuvendi duhet t&#8217;i miratoj\u00eb pa vones\u00eb dhe n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi ndryshimet n\u00eb Ligjin p\u00ebr kujdesin sh\u00ebndet\u00ebsor t\u00eb cilat jan\u00eb n\u00eb procedur\u00eb parlamentare dhe t&#8217;i referohen mekanizmit t\u00eb p\u00ebrfshirjes s\u00eb shoqatave n\u00eb zbatimin e programeve sh\u00ebndet\u00ebsore, nd\u00ebrsa Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb duhet t\u00eb<br \/>\nhartoj\u00eb akte n\u00ebnligjore q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrmbushin obligimet nga konkluzionet e miratuara nga Qeveria n\u00eb shtator 2017 dhe obligimet nga Strategjia e m\u00ebparshme dhe aktuale e Qeveris\u00eb p\u00ebr bashk\u00ebpunim dhe zhvillim t\u00eb sektorit civil;<br \/>\n3. P\u00ebr shkak t\u00eb vones\u00ebs s\u00eb gjat\u00eb n\u00eb shpalljen e thirrjes publike, Qeveria dhe Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb p\u00ebrmes mb\u00ebshtetjes s\u00eb nd\u00ebrhyrjes p\u00ebr rimbursimin e shpenzimeve t\u00eb shoqatave p\u00ebr tremujorin e par\u00eb t\u00eb vitit 2022 t\u00eb b\u00ebra p\u00ebr shkak t\u00eb mir\u00ebmbajtjes s\u00eb tyre t\u00eb p\u00ebrkushtuar t\u00eb p\u00ebrgjigjes komb\u00ebtare ndaj HIV.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, duke shkurtuar me 40% buxhetin p\u00ebr parandalimin e HIV-it, e rrezikon sh\u00ebndetin e t\u00eb pakt\u00ebn 10 mij\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb prekur! N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6412,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[62,6],"tags":[772,1577,1576,1575,657],"class_list":["post-11717","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hera-aktuelno","category-prog-hiv-aids","tag-772","tag-namalen-budhet","tag-naczionalna-komisija-za-hiv","tag-platforma-za-odrzhlivost-na-servisite-za-prevenczija-i-poddrshka-za-hiv","tag-657"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11717","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11717"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11717\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11949,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11717\/revisions\/11949"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6412"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11717"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11717"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hera.org.mk\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11717"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}